Zapisz się na bezpłatny newsletter
|
Diety lecznicze
1. Dieta łatwo strawna
Dieta lekkostrawna jest najczęściej stosowaną dietą leczniczą, a zarazem najprostszą modyfikacją podstawowego żywienia.
Jest stosowana przy różnych schorzeniach przewodu pokarmowego, w przypadku przeziębień - z podwyższoną temperaturą oraz w żywieniu osób starszych, których przewód pokarmowy działa mniej sprawnie.
Dieta łatwo strawna polega na doborze takich produktów, które łatwo ulegają trawieniu, nie obciążając go.
Wyklucza się produkty i potrawy trudno strawne, zawierające dużo błonnika, chrząstki, ścięgna, prodykty wzdymające, nasączone tłuszczem oraz ostre przyprawy (sól, pieprz, ocet, musztardę).
Trzeba jednak pamiętać, iż błonnik jest potrzebny - dlatego w diecie łatwostrawnej powienien pochodzić z młodych i delikatnych warzyw, dobrze dojrzałych owoców oraz drobno mielonych produktów zbożowych z pełnego ziarna.
Przy przygotowywaniu posiłków stosuje się techniki kulinarne, które wpływają na łatwiejsze trawienie i lepsze przyswajanie pokarmów: gotujemy w wodzie, na parze, pieczemy w folii lub pergaminie, rozdrabniamy, przecieramy itp.
Tradycyjne smażenie na tłuszczu i stosowanie tłustych produktów spożywczych jest wykluczone, gdyż tłuszcz hamuje wydzielanie soku żołądkowego. Przesiąknięta tłuszczem potrawa jest trudno dostępna dla enzymów trawiennych.
Do doprawiania zup nie stosuje się tłustych zasmażek, lecz zagęszcza się je zawiesiną z mąki i mleka lub dodaje niewielką ilość oleju lub masła.
W diecie lekkostrawnej zaleca się częste podawanie posiłków małych objętościowo.
Produkty przeciwskazane:
a. produkty zbożowe: pieczywo razowe żytnie i pszenne, każde pieczywo świeże, gube kasze: pęczak, gryczana, grube makarony
b. mleko i produkty mleczne: przetwory mleczne przekwaszone, sery zółte i topione.
c. jaja: gotowane na twordo i smażone
d. mięsa tłuste: baranina, wieprzowina, gęsi, kaczki; ryby: węgorz, pałasz, halibut; tłuste wędliny, produkty mięsne i ryby wędzone; mięsa peklowane
e. tłuszcze: śmietana, smalec, słonina, boczek, łój wołowy i barani, ceres, margaryny, olej rzepakowy
f. ziemniaki: frytki, wszelkiego rodzaju ziemniaki smażone, placki ziemniaczane
g. warzywa: wszystkie odmiany kapusty, papryka, szczypior, cebula, ogórki, brukiew, rzodkiewki, warzywa z zasmażkami, konserwowane.
h. owoce: wszystkie owoce niedojrzałe oraz owoce suszone i orzechy
i. strączkowe: wszystkie są zabronione: groch, fasola, bób, soczewica
j. cukier i słodycze: chałwa, czekolada, słodycze zawierające tłuszcz, kakao, orzechy.
k. przyprawy: ostre przyprawy: ocet, pieprz, musztarda, papryka, wszekiego rodzaju pikle.
l. zupy: kapuśniaki, ogórkowa, fasolowa, grochówka, zaprawiane zasmażkami.
ł. potrawy mięsne i rybne: smażone, duszone, pieczone
m. potrawy z mąki i kasz: smażone, oładki, kotlety z kaszy, kluski kładzione, zacierki
n.sosy: ostre, na zasmażkach, na mocnych wywarach mięsnych
o. desery: torty i ciasta z kremem, pączki, faworki, tłuste ciasta (francuskie, piaskowe, kruche)
p. napoje: mocne kakao, płynna czekolada, napoje alkoholowe
2. Dieta łatwo strawna z ograniczeniem tłuszczu.
Dieta lekkostrawna z ograniczeniem tłuszczu stanowi modyfikację diety lekkostrawnej.
Stosuje się ją w następujących schorzeniach:
- ostrym przewlekłym zapaleniu wątroby
- ostrym przewlekłym zapaleniu trzustki
- przewlekłym zapaleniu pęcherzyka i gróg żółciowych
- kamicy żółciowej
- wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego
W diecie tej ilość tłuszczu spożywanego w ciągu doby ogranicza się do 45-50g.
Dieta ta wyklucza wszystkie produkty pochodzenia zwierzęcego, takie jak smalec, boczek, słonina, łój itp.
Dopuszcza się produkty pochodzenia zwierzęcego, jak mięso lub przetwory mleczne, zawierające możliwie najmniejsze ilości tłuszczu.
Jedynymi tłuszczami dozwolonymi w bardzo ograniczonych ilościach są:
masło o obniżonej zawartości tłuszczu, oliwa z oliwek, olej sojowy lub słonecznikowy, niskokaloryczne margaryny stołowe.
W diecie tej nie spożywa się całych jaj, lecz jedynie białka kurze. Ponadto nie spożywa się w ogóle: śmietany i mleka pełnego.
Przy stosowaniu tej diety, w związku z ograniczeniem spożycia tłuszczu - dostarczanie i wykorzystanie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach może być niesostateczne - dlatego należy spożywać duże ilości warzyw czerwonych i żółtych, bogatych w B-karoten, np. marchew, dynia.
3. Dieta łatwo strawna z ograniczeniem substancji pobudzających wydzielanie soku żołądkowego.
Ta dieta jest kolejną, dość rygorystyczną modyfikacją diety łatwo strawnej.
Stosowana jest u osób cierpiących na wrzody żołądka i dwunastnicy.
Zadaniem diety jest dostarczenie organizmowi niezbędnych składników odżywczych i energii - przy jednoczesnym zneutralizowaniu lub rozcieńczeniu soku żołądkowego, bądź też ograniczenie jego wydzielania oraz niedrażnienie mechaniczne, chemiczne ani termiczne błony śluzowej żołądka.
W diecie nie mogą znajdować się żadne substancje, produkty czy potrawy działające pobudzająco na wydzielanie soku żołądkowego.
Całkowicie wyeliminowane są dodatkowo :
mocne wywary z mięsa lub kości, galarety z mięsa i ryb, wywary z silnie aromatycznych warzyw, kawa naturalna, mocna herbata, alkohol.
Tak jak w diecie łatwo strawnej nie dopuszcza się spożywania potraw smażonych na tłuszczu oraz stosowania zasmażek.
Ważnymi składnikami odżywczymi odgrywającymi dużą rolę w tej diecie są: pełnowartościowe białko, witaminy - głównie C i składniki mineralne.
W diecie tej istotne znaczenie mają tłuszcze, ponieważ wykazują zdolność hamowania wydzielania kwasy solnego oraz opróżniania żołądka. Dlatego mogą one występować w zalecanych, rozsądnych ilościach, szczególnie jako tłuszcze pochodzenia roślinnego lub tłuszcze z mleka.
W diecie tej ogranicza się w dużym stopniu spożycie surowych warzyw i owoców, dlatego dostarczenie odpowiednich ilość witaminy C może być utrudnione. Dlatego ważny jest dobór produktów obfitujących w tą witaminą. Zalecane jest ponadto spożywanie dużych ilości soków owocowych lub warzywnych.
Składnikiem podlegającym ograniczeniu jest też błonnik pokarmowy. Dlatego są przeciwskazania co do stosowania pieczywa razowego oraz grubych kasz.
Zaleca się także zmniejszenie objętości posiłków przy jednoczesnym zwiększeniu ich liczby do ok. 6 dziennie.
Istotna jest też temperatura spożywanych potraw. Zaleca się aby nie były ani zbyt zimne ani zbyt gorące.
4. Dieta niskoenergetyczna.
Dieta niskoenergetyczna ma wiele wariantów i jest stosowana u osób z nadwagą lub otyłością. Może być także stosowana również w początkowych okresach rekonwalescencji po niektórych przebytych chorobach (anoreksji, wycieńczeniu), kiedy chory stopniowo dochodzi do diety normalnej.
Zadaniem tej diety jest redukcja masy ciała osoby z nadwagą lub otyłością do wartości tzw. masy należnej i utrzymaniu tego stanu.
Obniżanie masy ciała powinno przebiegać w sposób łagodny i stopniowy.
Przyjmuje się, że stosując tą dietę osoba z nadwagą nie powinna tracić więcej niż 1 kg masy ciała w ciągu tygodnia.
W diecie niskoenergetycznej jest ograniczana przede wszystkim ilość tłuszczu dodanego oraz zawartego w produktach spożywczych oraz eliminuje się produkty, będące źródłem węglowodanów - głównie cukry proste i sacharozy.
5. Dieta z ograniczeniem łatwo przyswajalnych węglowodanów.
Jest stosowana przede wszystkim przez chorych na cukrzycę. Jej najważniejszym zadaniem jest przeciwdziałanie powstawaniu powikłań cukrzycy.
Powinna być możliwie najbardziej zbliżona do diety zdrowego człowieka i niekoniecznie musi być uciążliwa.
Modyfikacja polega na znacznym ograniczeniu spożycia cukrów prostych i dwucukrów, a więc wyeliminowaniu lub mocnym ograniczeniu słodyczy i przetworów zawierających znaczny dodatek cukru (dżemy, miód, ciastka).
W diecie tej ogranicza się także spożycie tłuszczu, szczególnie pochodzenia zwierzęcego.
Wiele osób cierpiących na cukrzycę cierpi jednocześnie na otyłość oraz wykazuje zaburzenia sercowo-naczyniowe. Dlatego redukcja masy ciała do wartości zbliżonych do masy należnej może spowodować ustąpienie cukrzycy lub złagodzenie jej objawów. Dlatego dieta z ograniczeniem łatwo przyswajalnych węglowodanów powinna być jednocześnie dietą niskoenergetyczną.
Zaleca się spożywanie dużej ilości warzyw ( duża zawartość błonnika pokarmowego) oraz mniejszej ilości owoców (są źródłem cukrów prostych).
Błonnik pokarmowy odgrywa istotną rolę w obniżaniu poziomu glukozy we krwi, w wyniku zwiększonego jej wydalania, oraz sprzyja obniżaniu poziomu cholesterolu we krwi, a także reguluje pracę jelita grubego.
Liczba posiłków oraz godziny ich spożywania powinny być zawsze jednakowe (każdego dnia).
Dieta z ograniczeniem łatwo przyswajalnych węglowodanów powinna być ustalana indywidualnie dla każdego pacjenta.
Produkty zabronione:
a. produkty zbożowe: makaron z żółtkami jaj
b. mleko i produkty mleczne: mleko pełne, mleko w proszku pełne, ser biały (twarogowy tłusty), sery żółte i topione
c. jaja: żółtko jaja
d.mięso, drób, ryby, wędliny: mięso, drób, ryby - tłuste, podroby - wątroba, nerki
e. masło: masło w przeciętnych lub dużych ilościach, śmietana
f. inne tłuszcze: smalec, słonina, łój.
g. cukier i słodycze: cukier, wszystkie wyroby i przetwory z cukrem, miód
6. Dieta niskocholesterolowa
Dieta niskocholesterolowa jest nieco zbliżona do diety łatwo strawnej z ograniczeniem tłuszczu.
Stosowana jest u osób z zaburzeniami gospodarki lipidowej, objawiającymi się najczęściej podwyższonym poziomem cholesterolu i trójglicerydów we krwi.
Cechą tej diety jest relatywnie wysoka podaż błonnika, wspomagającego wydalanie cholesterolu. Istotną rolę odgrywa także obecność witamin antyoksydacyjnych - A, C, E.
W diecie tej eliminuje się produkty pochodzenia zwierzęcego. Przede wszystkim: tłuste mięsa czerwone, skórę z drobiu, podroby, żółtka jaj, wysokokoncentrowane przetwory mleczne (np. żółte sery podpuszczkowe). Dieta wyklucza również wszelki tłuszcz pochodzenia zwierzęcego: smalec, słoninę, masło, mieszanki masła z margaryną oraz śmietanę o wysokiej zawartości tłuszczu.
Zabronione są też potrawy z udziałem niskiej jakości twardych margaryn przeznaczonych do smażenia lub pieczenia oraz tłuszczu cukierniczego, ponieważ występująca w nich znaczna ilość izomerów 'trazs' kwasów tłuszczowych sprzyja podnoszeniu poziomu cholesterolu we krwi. W wielu półproduktach, słodyczach oraz koncentratach spożywczych typu zupy w proszku występują duże ilości tych związków.
Kawa naturalna mielona, zaparzana po turecku lub gotowana również podnosi poziom cholesterolu - dlatego jest wykreślona z tej diety.
Kawa rozpuszczalna lub parzona w ekspresie - nie wykazuje takich właściwości.
Ponieważ nieprawidłowej gospodarce lipidowej często towarzyszy nadciśnienie tętnicze, w diecie tej ogranicza się spożycie soli kuchennej - nie soli się potraw oraz nie spożywa produktów, które są jaj obfitym źródłem - wędliny, koncentraty, żółte sery, konserwy.
Zaleca się natomiast spożywanie ryb pochodzenia morskiego, przynajmniej 3 razy w tygodniu, które sprzyjają obniżeniu cholesterolu, oraz zwiększenie spożycia produktów obfitujących w błonnik pokarmowy - pieczywo razowe, musli, kasze grubego przemiału, płatki, warzywa i owoce.
Spośród produktów mlecznych dozwolone są wyroby o obniżonej zawartości tłuszczu.
7. Dieta wysokobiałkowa.
Dieta wysokobiałkowa znajduje zastosowanie w wielu stanach chorobowych: wyniszczeniu organizmu, rozległych oparzeniach lub zranieniach, chorobach przebiegających z wysoką, długotrwałą gorączką.
Celem diety jest dostarczenie odpowiednich ilości białka o wysokiej wartości biologicznej do budowy i odbudowy komórek, tworzenia ciał odpornościowych, enzymów i hormonów.
Dieta jest bogata w białko pochodzenia zwierzęcego, więc: mleko, sery, mięso i jego przetwory, ryby, jaj itp.
Zwiększenie udziału energii z białka w tej diecie odbywa się przez nieznaczne obniżenie zawartości tłuszczu lub węglowodanów. W wielu stanach chorobowych korzystniejsze jest obniżenie spożycia tłuszczów.
8. Dieta niskobiałkowa.
Dieta niskobiałkowa jest stosowana głównie przy niewydolności nerek, a czasem także wątroby. Ma na celu utrzymanie możliwie dobrego stanu odżywienia z punktu widzenia energii i głównych składników odżywczych, z ograniczeniem białka.
Najczęściej jest ustalana indywidualnie dla każdego pacjenta - przez lekarza.
Przy tej diecie, tak dobiera się produkty węglowodanowe (zbożowe i warzywa) oraz tłuszcze, aby były w możliwie najmniejszym stopniu źródłem białka i aby można było w zamian dostarczyć chociażby niewielkie ilości produktów będących źródłem białka pełnowartościowego. W przeciwnym wypadku już same produkty pochodzenia roślinnego - zbożowe oraz warzywa i owoce- wnoszą takie ilości białka niepełnowartościowego, które przekraczają przyjęcty limit białkowy. Dlatego eliminuje się mąkę pszenną, zastępując ją bezbiałkową skrobią ziemniaczaną lub skrobią pszenną.
Ilości podawanego białka powinny być równomiernie rozłożone w posiłkach.
9. Diety eliminujące składniki nietolerowane przez organizm.
Do tych diet należą np. stosowane w nietolerancji laktozy lub chorób takich jak celiakia czy fenyloketonuria. Zadaniem diet jest usunięcie z racji pokarmowej substancji szkodliwych, przy jednoczesnym zapewnieniu organizmowi wszystkich innych składników odżywczych niezbędnych do jego prawidłowego funkcjonowania.
Nietolerancja laktozy - objawia się zaburzeniami pracy przewodu pokarmowego po spożyciumleka - wiąże się to z brakiem lub niedostateczną ilością w organizmie enzymu - laktazy- rozkładającego laktozę, dwucukier występujący w mleku.
Zaburzenie to może być wrodzone, częściej jednak bywa efektem wieloletniego niepicia mleka, przez co degradacji ulega enzym - laktaza. Daltego, o ile nie ma innych schorzeń, w diecie wystarczy wyeliminować mleko i jego przetwory.
Jedynie mleko zawiera laktozę w nienaruszonej postaci -wszekiego rodzaju sery, zarówno twarogowe jak i twarde, podpuszczkowe zawierają ten cukier w znacznie mniejszych ilościach. Również w mlecznych napojach jak jogurt, kefir czy mleko acidofilne, laktoza jest w dużym stopniu odfermentowana przez bakterie fermentacji mlekowej.
Wyniki badań wykazały, że częste spożywanie mlecznych napojów fermentowanych może stymulować wzrost tolerancji laktozy przez organizm.
Celiakia - to choroba trzewna - cechuje się brakiem tolerancji na gluten - białko występujące w niektórych zbożach (pszenicy, życie, jęczmieniu, owsie). Wykrywana przede wszystkim u niemowląt i małych dzieci, lecz spotyka się także dorosłe osoby mające to zaburzenie.
Nieleczona objawia się biegunką i zaburzeniami pracy układu pokarmowego - może prowadzić do wyniszczenia organizmu i spowolnienia jego rozwoju.
Leczenie polega, przede wszystkim na stosowaniu diety bezglutenowej.
W tej diecie eliminuję się całkowicie mąkę i przetwory z mąki pszennej, jęczmiennej, żytniej i owsianej.
W ich miejsce wprowadza się produkty oparte na mące kukurydzy, soi, ryżu i ziemniaków oraz skrobi różnych zbóż.
Fenyloketonuria - to uwarunkowana genetycznie choroba związana z zaburzeniami przemiany jednego z aminokwasów egzogennych - fenyloalaniny, wynikająca z braku odpowiedniego enzymu. Choroba prowadzi do uszkodzenia układu nerwowego i niedorozwoju fizycznego i umysłowego.
Postęp choroby można wstrzymać ograniczając zawartość fenyloalaniny w diecie do poziomu potrzebnego do syntezy białka.
W tej diecie stosuje się preparaty mlekozastępcze, znane pod nazwą Lofenalac, Nofemix lub Nofelan. Wyklucza się także mięso i wędliny. Ogranicza się tradycyjne pieczywo, zastępując je pieczywem niskobiałkowym. Warzywa, owoce i tłuszcze są w niej dozwolone.
Dieta, choć trudna w stosowaniu, pozwala całkowicie zapibiec skutkom choroby.
W chorobie tej nie wolno spożywać produktów z dodatkiem słodzika - aspartamu, który zawiera w swoim składzie fenyloalaninę.
|
